‘Zien dat iets werkt, geeft veel vertrouwen om verder te gaan’
In het heuvellandschap van Schin op Geul runnen Felix en Janine Huntjens Natuurlijk Felix, een biologisch landbouwbedrijf waar melkvee, akkerbouw en natuurbeheer samenkomen. Wat ooit begon als een traditioneel bedrijf, vormt vandaag een plek waar natuurinclusief werken een vanzelfsprekend onderdeel is van de bedrijfsvoering. Sinds enkele jaren is het bedrijf aangesloten bij het ANLb, wat hen helpt om die koers verder te versterken.
Eind jaren negentig nam Felix het melkveebedrijf van zijn ouders over. In die periode werd de mineralenbalans ingevoerd als instrument om inzicht te krijgen in de aan- en afvoer van mineralen op het landbouwbedrijf, zoals stikstof en fosfaat. Hij nam ook deel aan een project waarin de balans tussen input en output op melkveebedrijven centraal stond. “Dat zette me echt aan het denken”, vertelt hij. “Over een betere balans in het bedrijf.” Niet veel later volgde in de regio een project voor melkveehouders die wilden omschakelen naar biologische landbouw. “Dat sloot goed aan bij die ontwikkeling, al was dat in de praktijk nog lastig door bijvoorbeeld de melkcollectie. Uiteindelijk hebben we toch de keuze gemaakt om over te schakelen naar biologische landbouw.”
Biologisch vanuit overtuiging
In 2000 werd het bedrijf SKAL-gecertificeerd en ontstond Natuurlijk Felix. Sindsdien levert het melkveebedrijf biologische melk aan FrieslandCampina. Later kwamen daar ook biologische brouwgranen voor de Gulpener Bierbrouwerij bij. “De stap naar biologisch kwam niet uit een plan, maar uit overtuiging, vertelt Janine. “Dit past beter bij ons én bij het Zuid-Limburgse landschap. We hebben niets tegen gangbaar, maar dit voelt logischer voor deze plek.” De biologische overtuiging is altijd leidend gebleven en vormt de rode draad in alles wat Felix en Janine doen. “Het moet goed zijn voor het vee en het landschap, maar tegelijkertijd ook financieel haalbaar. We zijn tenslotte een bedrijf.”
Kruidenrijke akkerranden en vogelakkers
In de loop der jaren hebben Felix en Janine hun bedrijf stap voor stap verbreed met natuurinclusieve maatregelen. Naast de biologische melkveehouderij en akkerbouw zetten ze via het ANLb in op diverse pakketten, zoals kruidenrijke akkerranden, vogelakkers, heggen en hoogstam- en knotbomen. Ook legden ze bufferstroken aan langs aangrenzende percelen om mogelijke vermenging met gangbare teelten te voorkomen. Het ANLb vormt daarmee een waardevolle aanvulling op hun bedrijfsvoering.
Daarnaast zoeken ze ook buiten het ANLb actief naar mogelijkheden, zoals agroforestry, boshommelprojecten en andere initiatieven die bijdragen aan biodiversiteit en een sterker landschap. Zo is een bedrijf ontstaan waarin landbouw en natuur niet los van elkaar staan, maar elkaar versterken.’
Deze ontwikkeling komt niet uit een plan, maar uit observatie en ervaring, benadrukt Felix. Zo speelde bijvoorbeeld de inzet van klavers een belangrijke rol in het herstellen van de productie na de omschakeling naar biologisch. “Waar de opbrengst in eerste instantie daalde, zorgden klavers voor een nieuwe balans én een herstelde productie. Dan zie je dat het werkt en dat geeft vertrouwen om verder te gaan.”
De natuurinclusievere manier van werken vertaalt zich eveneens naar het veld. Zo laat Felix bewust stroken staan tijdens het maaien, “omdat ik zag hoeveel leven daarin aanwezig was; dan ga je automatisch anders kijken naar je land. In het maaibeheer maak ik tegenwoordig andere keuzes, bijvoorbeeld door van binnen naar buiten te maaien zodat dieren kunnen ontsnappen.”
Meer biodiversiteit als resultaat
De resultaten zijn zichtbaar. Op het bedrijf neemt de biodiversiteit toe, met meer insecten, bijen en vogels. Soorten als kerkuilen, buizerds, patrijzen en rode wouwen laten zich regelmatig zien en ook andere fauna weet de weg naar de percelen steeds beter te vinden. “We kregen van onderzoekers van professor David Kleijn (verbonden aan Wageningen University & Research) te horen dat er opvallend meer bijen op één stuk gesignaleerd waren. Dat is toch wel een mooie en krachtige bevestiging dat wat we doen, werkt.”
Het mengsel en het beheer waar deze resultaten uit voortkomen, zijn in nauwe samenwerking met de veldmedewerker van Natuurrijk Limburg tot stand gekomen. “Hij heeft het ANLb-beheer vertaald naar de praktijk op het bedrijf en geadviseerd over de inrichting en het beheer van de percelen, zodat deze optimaal aansluiten bij de natuurdoelen én de bedrijfsvoering. Zonder die begeleiding hadden we dit beheer nooit zo gericht en effectief kunnen uitvoeren; het maakt echt het verschil in de praktijk.”
Pionieren
Natuurlijk Felix durft verder te kijken dan het geijkte, en is door de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB) benoemd tot inspiratiebedrijf voor natuurinclusieve landbouw. Als enige in Nederland hebben Felix en Janine geïnvesteerd in een directzaaimachine van zes meter, waarmee de overstap naar regeneratieve landbouw verder vorm krijgt. “Deze stap sluit mooi aan bij de ontwikkeling van ons bedrijf,” vertelt Felix. “En bij wat er vanuit beleid wordt gevraagd, zoals minder erosie en een betere waterhuishouding.”
Apotheek voor koeien
Agroforestry vormt een volgende stap in die ontwikkeling. Daarbij worden bomen en struiken zoals walnoten, hazelaars en bessen geïntegreerd in het landbouwsysteem. Felix ziet daarin meerdere functies samenkomen: voor biodiversiteit, voor het vee en voor het landschap. “Het is een soort apotheek voor het vee, maar ook goed voor waterbeheer en bodemkwaliteit.”
Het onderwerp kreeg extra betekenis na het hoogwater van 2021. “Dan ga je nadenken over wat je kunt bijdragen om de impact in de toekomst te beperken,” vertelt Janine. “Met bomen en hagen kunnen we water vasthouden en afremmen.” Binnen het bedrijf wordt gewerkt aan plannen om agroforestry verder uit te rollen, waarbij ook samenwerking met buren wordt gezocht.
Natuurinclusieve landbouw als volwaardige pijler
Met zo’n 145 hectare in gebruik, waarvan ongeveer 60 hectare natuurgrond, neemt Natuurlijk Felix inmiddels een stevige positie in het landschap in. Natuurinclusieve landbouw is uitgegroeid tot een volwaardige pijler naast melkvee en akkerbouw. “Maar dat bereik je niet zonder samenwerking, ondersteuning en duidelijke afspraken,” benadrukt Janine. “En uiteindelijk moet het ook economisch kloppen. Ondersteuning van partijen zoals Natuurrijk Limburg, Natuurmonumenten, Waterleiding Maatschappij Limburg (WML), Stichting Natuurinclusieve Landbouw Limburg en de LLTB is daarin onmisbaar. Juist die basis maakt het mogelijk om te pionieren.”
En dat is precies wat Natuurlijk Felix kenmerkt: durven experimenteren, blijven leren en steeds opnieuw zoeken naar wat werkt, voor het bedrijf én voor de omgeving. Wat begint met een idee of observatie, groeit uit tot een volgende stap in het landschap. “Als je eenmaal begint, zie je steeds meer wat er mogelijk is, en dat is veel.”
Meer weten over het ANLb? Klik hier voor meer informatie.