Het Maasheggengebied is een uniek stukje Nederlands erfgoed. De rijke variatie aan heggen, gevlochten, geschoren en brede uitgroeiende struwelen, vormt een prachtig landschap en biedt een thuis aan ontelbare vogels, planten en dieren. Het gebied is van grote ecologische waarde en draagt aantoonbaar bij aan de biodiversiteit.
“In dit gebied beheren boeren al eeuwenlang de heggen door ze te vlechten en te onderhouden”, legt Dirk den Hollander, projectleider bij de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, uit. “Oorspronkelijk om vee binnen te houden en wild buiten. Het is de natuurlijke versie van prikkeldraad; al meer dan 2000 jaar geleden beschreven de Romeinen de dichte, gevlochten heggen die de Nerviërs (een Germaans-Belgisch volk in de Lage Landen) gebruikten als ondoordringbare verdedigingslinies.”
Een gezamenlijk initiatief voor behoud en herstel
De aanleiding voor het Maasheggenproject in de gemeenten Bergen, Gennep en Mook & Middelaar (BGMM) was de drastische achteruitgang van het heggenlandschap. “Door ruilverkaveling en verwaarlozing bleef een open, kaal gebied over met slechts relicten van het eens complexe netwerk aan Maasheggen”, vertelt Den Hollander. Om dit te keren, werd een samenwerking opgezet tussen Provincie Limburg (partner en financier), de gemeenten, Gezondste Regio en de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, die het project leidt. “We werken hierbij nauw samen met Natuurrijk Limburg om boeren te betrekken bij de aanleg en het beheer. Zij krijgen hiervoor een jaarlijkse beheervergoeding.”
‘Een goed netwerk van heggen functioneert als een soort wegennetwerk voor planten en dieren’
Ambities en realisaties
Het project streeft naar 77,5 kilometer nieuwe Maasheggen, 15 kilometer herstel van verwaarloosde heggen en de aanplant van 3.550 bomen. “Na 3 plantseizoenen staat de teller al op zo’n 27 kilometer nieuwe heggen, meer dan 5 kilometer herstelde heggen en bijna 500 geplante (knot)bomen. Dat komt neer op ongeveer een derde van de heggenambitie en zo’n 14 procent van de bomen.”
De focus van het Maasheggenproject ligt op het bredere Maasdal in de drie noordelijke Limburgse gemeenten, waarbij zowel agrarische gronden als het omliggende buitengebied worden meegenomen. Agrariërs spelen hierin een centrale rol: “juist hun betrokkenheid en beheer van het landschap zijn cruciaal voor het herstel en de versterking van het Maasheggenlandschap.” Ook particuliere grondeigenaren kunnen deelnemen wanneer hun gronden binnen het projectgebied liggen en bijdragen aan de landschappelijke samenhang.
Streekeigen soorten en biodiversiteit
De aangeplante heggen bestaan uit autochtone soorten, met ongeveer 75 procent meidoorn, aangevuld met wegedoorn, wilde kardinaalsmuts, sporkehout, hondsroos, Gelderse roos en veldesdoorn. Een deel van de heggen kan later gevlochten worden, afhankelijk van de ambitie van de grondeigenaar.
“Heggen en bomen zijn erg waardevol voor biodiversiteit”, benadrukt Den Hollander. “Ze bieden schuil- en broedgelegenheid en voedsel voor vogels en zoogdieren, zoals de heggenmus, braamsluiper, geelgors, das, wezel en zelfs reeën. Een goed netwerk van heggen functioneert als een soort wegennetwerk voor planten en dieren. Losse elementen zijn niet voldoende; aaneengesloten heggen zorgen dat soorten zich kunnen verplaatsen en populaties gezond blijven.”
Meedoen en beheren
Iedere grondeigenaar in de buurt van de uiterwaarden, en die de ambitie heeft om het landschap te herstellen, kan deelnemen. Voor de deelnemer zijn er geen aanlegkosten; wel ontvangt men gratis plantgoed of bomen, eventueel een nieuw raster en in ieder geval zes jaar beheervergoeding. Den Hollander legt uit: “We starten altijd met een kennismaking om de ambities en mogelijkheden te bespreken. Vervolgens wordt een inrichtingsovereenkomst opgesteld en het plantsoen besteld voor het volgende plantseizoen. Na aanplant kan de grondeigenaar bij Natuurrijk Limburg aanspraak maken op een jaarlijkse beheervergoeding.”
De toekomst van de Maasheggen
Het project, dat in 2022 begon en loopt tot eind 2027, heeft een heldere langetermijnvisie. “We willen de Maasheggen aan de Limburgse kant herstellen en aansluiten bij de Brabantse Maasheggen en hun UNESCO Man & Biosphere-status (een internationaal erkend label dat gebieden krijgt die natuur en menselijke activiteit op een duurzame manier combineren). Zo wordt de Maas aan beide zijden omgeven door een natuurvriendelijk landschap, waar de boer de hoofdrol speelt en natuur zich duurzaam kan ontwikkelen.”
Het Maasheggenproject is een inspirerend voorbeeld van hoe cultuurhistorie, biodiversiteit en samenwerking hand in hand kunnen gaan. Dankzij dit initiatief krijgt een eeuwenoud landschap nieuw leven en kunnen flora, fauna en lokale gemeenschap er volop van profiteren.
Meer weten over het project? Neem contact op met de projectleider:
ddenhollander@nederlandscultuurlandschap.nl
+316 834 360 38